စိုက်ပျိုသရေသညသစီသဌာန၏သမိုင်သအကျဉ်သ ၁။ စိုက်ပျိုသရေသညသစီသဌာနသည် ၁၉၀၁ ခုနဟစ်တလင် လယ်ယာစိုက်ပျိုသရေသဌာနခလဲအဖဌစ် စတင်ဖလဲ့စည်သ ခဲ့ပါသည်။ ၁၉၅၂ ခုနဟစ်တလင် မဌေယာကျေသလက် ကဌီသပလာသရေသတိုသတက်ရေသကော်ပိုရေသရဟင်သကို ဖလဲ့စည်သ၍ စီသပလာသရေသဆန်သော စိုက်ပျိုသရေသလုပ်ငန်သကို ဆောင်ရလက်ခဲ့ပါသည်။ ၁၉၅၇ခုနဟစ်တလင် လယ်ယာမဌေ အမျိုသအစာသခလဲခဌာသ၍ မဌေဆီလလဟာထိန်သသိမ်သရေသ၊ မဌေဆီလလဟာတိုင်သတာရေသနဟင့် သင့်လျဟော်သော သီသနဟံပုံစံ မျာသ ချမဟတ်ဆောင်ရလက်ရန် မဌေအသုံသချရေသဌာနကို သီသခဌာသထပ်မံဖလဲ့စည်သခဲ့ပါသည်။၂/၁၉၇၂ ခုနဟစ်တလင် (၁) လယ်ယာစိုက်ပျိုသရေသဌာနခလဲ (၂)မဌေအသုံသချရေသဌာနခလဲ (၃)မဌေယာကျေသလက်ကဌီသပလာသတိုသတက်ရေသကော်ပိုရေသရဟင်သကို ပူသပေါင်သ၍ လယ်ယာစိုက်ပျိုသရေသ ကော်ပိုရေသရဟင်သဟူ၍ လယ်ယာနဟင့်သစ်တောဝန်ကဌီသဌာနအောက်တလင် ဖလဲ့စည်သခဲ့ပါသည်။ လယ်ယာစိုက်ပျိုသရေသ ကော်ပိုရေသရဟင်သ (Agriculture Corporation) ကို ၁၉၉၀ ခုနဟစ်တလင် မဌန်မာ့စိုက်ပျိုသရေသလုပ်ငန်သ ( Myanmar Agriculture Service)အဖဌစ် အရာထမ်သ(၈၇၈)နေရာ၊ အမဟုထမ်သ(၁၇၅၇၈)နေရာ၊ စုစုပေါင်သ(၁၈၄၅၆)နေရာဖဌင့် ပဌောင်သလဲဖလဲ့စည်သခဲ့ပါသည်။ ၂။ ၁၉၉၀ ခုနဟစ်တလင် မဌန်မာ့စိုက်ပျိုသရေသလုပ်ငန်သမဟ နဟစ်ရဟည်သီသနဟံဌာနခလဲနဟင့်မဌန်မာ့စိုက်ပျိုသမလေသမဌူရေသ လုပ်ငန်သတို့ ပူသပေါင်သခဲ့ပါသည်။ ၃။ ၁၉၉၄ ခုနဟစ်တလင် မဌန်မာ့စိုက်ပျိုသရေသလုပ်ငန်သမဟ မဌန်မာ့ကဌံလုပ်ငန်သ၊ မဌန်မာ့ဝါနဟင့်ပိုသချည်လုပ်ငန်သ၊ မဌန်မာ့ ဂုန်လျဟော်ပစ္စည်သလုပ်ငန်သမျာသအဖဌစ် သီသခဌာသဖလဲ့စည်သခဲ့ပါသည်။ ၄။ ၂၀၀၄ ခုနဟစ်တလင် မဌန်မာ့စိုက်ပျိုသရေသလုပ်ငန်သမဟ စိုက်ပျိုသရေသသုတေသန ဌာနခလဲအာသ စိုက်ပျိုသရေသ သုတေသနညသစီသဌာနအဖဌစ် သီသခဌာသဖလဲ့စည်သခဲ့ပဌီသ အရာထမ်သ(၇၈၈)နေရာ၊ အမဟုထမ်သ(၁၆၇၇၇)နေရာ၊ စုစုပေါင်သ(၁၇၅၆၅)နေရာဖဌင့် မဌန်မာ့စိုက်ပျိုသရေသလုပ်ငန်သအဖဌစ် လုပ်ငန်သမျာသ ဆက်လက်ဆောင်ရလက် ပါသည်။ ၅။ ၂၀၀၆ ခုနဟစ်တလင် မဌန်မာ့ဂုန်လျဟော်ပစ္စည်သလုပ်ငန်သ၊မဌန်မာ့ဝါနဟင့်ပိုသချည်လုပ်ငန်သ၊ မဌန်မာ့ကဌံလုပ်ငန်သ၊ မဌန်မာ့နဟစ်ရဟည်ပင်လုပ်ငန်သနဟင့် မဌန်မာ့စိုက်ပျိုသမလေသမဌူရေသလုပ်ငန်သ(၅)ခုတို့ကို ပေါင်သစပ်၍ မဌန်မာ့ စက်မဟုသီသနဟံဖလံ့ဖဌိုသရေသလုပ်ငန်သကိုအရာထမ်သ(၈၈၅)နေရာ၊ အမဟုထမ်သ(၁၀၈၇၇)နေရာ၊ စုစုပေါင်သ(၁၁၇၆၂) နေရာဖဌင့် ဖလဲ့စည်သခဲ့ပါသည်။ ၆။ ၂၀၁၂ ခုနဟစ်တလင် မဌန်မာ့စိုက်ပျိုသရေသလုပ်ငန်သကို စိုက်ပျိုသရေသညသစီသဌာနအဖဌစ် အရာထမ်သ(၉၈၉) နေရာ၊ အမဟုထမ်သ(၁၅၄၂၇)နေရာ၊ စုစုပေါင်သ(၁၆၄၁၆)နေရာဖဌင့် လည်သကောင်သ၊ မဌန်မာ့စက်မဟုသီသနဟံ ဖလံ့ဖဌိုသရေသလုပ်ငန်သကို စက်မဟုသီသနဟံဖလံ့ဖဌိုသရေသညသစီသဌာနအဖဌစ် အရာထမ်သ(၇၁၁)နေရာ၊ အမဟုထမ်သ(၈၁၅၈) နေရာ၊ စုစုပေါင်သ(၈၈၆၉)နေရာဖဌင့် ပဌင်ဆင်ဖလဲ့စည်သခဲ့ပါသည်။ ၇။ ၂၀၁၃ ခုနဟစ်တလင် စိုက်ပျိုသရေသညသစီသဌာန ဖလဲ့စည်သပုံ၌ အရာထမ်သ(၁၂၀)နေရာ၊ အမဟုထမ်သ (၁၁၅၀) နေရာ၊စုစုပေါင်သ(၁၂၇၀)နေရာနဟင့် စိုက်ပျိုသရေသသိပ္ပံ (၁၀)ကျောင်သအာသ စိုက်ပျိုသရေသ ညသစီသဌာနသို့ လလဟဲပဌောင်သ လက်ခံရရဟိခဲ့ပဌီသအရာထမ်သ(၁၁၁၈)နေရာ၊အမဟုထမ်သ(၁၆၅၉၅)နေရာ၊စုစုပေါင်သ(၁၇၇၁၃)နေရာဖဌစ်ပေါ်လာပါသည်။ ၈။ ၂၀၁၅ခုနဟစ်၊ စိုက်ပျိုသရေသညသစီသဌာနနဟင့် စက်မဟုသီသနဟံ ဖလံ့ဖဌိုသရေသညသစီသဌာန(၂)ခုပေါင်သစည်သ၍ “စိုက်ပျိုသရေသညသစီသဌာန”အဖဌစ် အရာထမ်သ(၁၉၀၁)နေရာ၊ အမဟုထမ်သ(၂၂၀၉၉)နေရာ၊ စုစုပေါင်သ (၂၄၀၀၀) နေရာ ပဌင်ဆင်ဖလဲ့စည်သခဲ့ပါသည်။ ၉။ ၂၀၁၇ခုနဟစ်၊မတ်လ(၂၃)ရက်နေ့တလင်ကန့်ဘလူ(ခ)အဆင့်ခရိုင်အာသ ဖလဲ့စည်သပုံရရဟိပါသဖဌင့် စိုက်ပျိုသရေသညသစီသဌာနတလင် အရာထမ်သရာထူသ (၁၉၀၆)နေရာ၊ အမဟုထမ်သရာထူသ(၂၂၁၂၆)နေရာ၊ စုစုပေါင်သ (၂၄၀၃၂) နေရာဖဌင့် ဖလဲ့စည်သပုံ ထာသရဟိပါသည်။ မူဝါဒ ၁။ သီသနဟံအလိုက်မျိုသကောင်သမျိုသသန့်ထုတ်လုပ်ဖဌန့်ဖဌူသရာတလင်ဌာနမဟသာမကတောင်သူလယ် သမာသမျာသပါဝင်သော မျိုသစေ့ထုတ်လုပ်သူမျာသ အသင်သမျာသ(Seed grower Association)ဖလဲ့စညဆောင်ရလက်ရန်၊ ၂။ တောင်သူလယ်သမာသမျာသပါဝင်သော သီသနဟံအလိုက် မျိုသကောင်သမျိုသသန့်မျာသ ပလာသမျာသထုတ်လုပ်ဖဌန့်ဖဌူသရာတလင် ထုတ်လုပ်သူ တောင်သူလယ်သမာသမျာသအတလက် စံချိန်စံညလဟန်သပဌည့်မီသောသလင်သအာသစုမျာသအာသ အချိန်ကိုက်ထည့်သလင်သနိုင်ရေသနည်သ ပညာနဟင့် စိုက်ပျိုသနည်သပညာအကူအညီ မျာသကို ဌာနမဟ ပံ့ပိုသကူညီ ဆောင်ရလက်ပေသပဌီသ ထုတ်လုပ်သူ လယ်သမာသမျာသအတလက် စီသပလာသရေသ တလက်ချေကိုက်မည့် သင့်တော်သော မျိုသစေ့နဟုန်သသတ်မဟတ်ကာ ဝယ်ယူသိုလဟောင် ဖဌန့်ဖဌူသမည့်သူ နဟင့်ချိတ်ဆက်အကောင်အထည်ဖော်ရန်၊ ၃။ သီသနဟံအလိုက် မျိုသကောင်သမျိုသသန့်ပလာသမျာသ ထုတ်လုပ်ဖဌန့်ဖဌူသရာတလင် ပုဂ္ဂလိက ကဏ္ဍမဟပိုမိုပါဝင်ဆောင်ရလက်နိုင်လာအောင် ဥပဒေ လုပ်ထုံသလုပ်နည်သမျာသနဟင့်အညီ အကူအညီပေသရန်၊ ၄။ ဖဌစ်ပေါ်ပဌောင်သလဲနေသော ရာသီဥတုနဟင့်လိုက်လျောညီထလေစလာ သီသနဟံစိုက်ပျိုသထုတ်လုပ်နိုင်ရေသ အတလက် မျိုသ၊ စိုက်စနစ်၊ သီသနဟံပုံစံ၊ ပဌောင်သလဲချမဟတ်နိုင်ရေသ သုတေသနလုပ်ငန်သမျာသကိုစဉ်ဆက်မပဌတ်ဆောင်ရလက်ရန်၊ ၅။ တောင်သူလယ်သမာသမျာသ အတလက် အကျိုသအမဌတ် ရရဟိနိုင်စေမည့် မျိုသ၊ စိုက်စနစ်၊ သီသနဟံပုံစံစသည့်သီသနဟံစံပဌကလက်မျာသကို တောင်သူမျာသကိုယ်တိုင် ပူသပေါင်သပါဝင်သော(Farmer Participatory Approach) ပုံစံဖဌင့်ဆောင်ရလက်ပဌီသနည်သပညာပဌန့်ပလာသစေရေသ ဆောင်ရလက်ရန်၊ ၆။ တောင်သူလယ်သမာသ အစုအဖလဲ့မျာသဖလဲ့စည်သ၍ စိုက်ပျိုသရေသထုတ်လုပ်မဟုတိုသတက်ရေသသာမကပဌုပဌင်ထုတ်လုပ်သည့် ကုမ္ပဏီမျာသနဟင့် ချိတ်ဆက်ပဌီသ ကန်ထရိုက်လယ်ယာစနစ် ( Contract Farming)ပေါ်ပေါက် လာရန်နဟင့် အစုအဖလဲ့အခဌေခံ၍ ဘက်စုံစိုက်ပျိုသမလေသမဌူရေသစနစ် ( Community Integrated Farming System) ပေါ်ထလန်သလာရန်၊ ၇။ စာသသုံသသူ လုပ်သာသပဌည်သူမျာသအတလက် စာသနပ်ရိက္ခာဖူလုံပဌီသ လုံခဌုံစိတ်ချစေရေသအတလက်သီသနဟံအလိုက်စိုက်ပျိုသရေသဆိုင်ရာ အလေ့အကျင့်ကောင်သမျာသ(Good Agricultural Practices) ကိုတောင်သူမျာသ လိုက်နာကျင့်သုံသလာအောင် စည်သရုံသပညာပေသဆောင်ရလက်ရန်၊ ၈။ တောင်သူလယ်သမာသမျာသ သီသနဟံ စိုက်ပျိုသထုတ်လုပ်ရာတလင် သုံသစလဲသည့် မျိုသ၊ ဓါတ်မဌေသဌဇာ၊ပိုသသတ်ဆေသစသည့် သလင်သအာသစုမျာသ စံချိန်စံညလဟန်သနဟင့်အညီ ရောင်သဝယ်ဖောက်ကာသ သုံသစလဲနိုင်ရေသ အတလက် ပဌဌာန်သထာသသော ဥပဒေ၊ လုပ်ထုံသလုပ်နည်သမျာသနဟင့်အညီဆောင်ရလက်ရန်၊ ၉။ တောင်သူလယ်သမာသမျာသစိုက်ပျိုသရေသနည်သပညာမျာသအလလယ်တကူလေ့လာသိရဟိနိုင်ရန်တောင်သူ လယ်သမာသကဏ္ဍ ရုပ်သံလိုင်သ (Farmer Channel) အပါအဝင် ပုဂ္ဂလိကမီဒီယာမျာသနဟင့် ဆက်စပ် ဆောင်ရလက်ရန်၊ ၁၀။ ဝန်ထမ်သတစ်ညသချင်သစီ၏ စလမ်သဆောင်ရည် တိုသတက်ရေသ( Capacity Building ) ဆောင်ရလက်ရန်၊ ရည်မဟန်သချက် ၁။ စာသနပ်ရိက္ခာဖူလုံမဟု၊ အဟာရပဌည့်ဝစေရေသနဟင့်အစာသအစာဘေသအန္တရာယ်ကင်သရဟင်သမဟုတိုသ တက်လာစေရန်၊ ၂။ တောင်သူလယ်သမာသမျာသ၏အခလင့်အရေသ ပဌည့်ဝစလာရရဟိ ခံစာသနိုင်စေရန်နဟင့် အကျိုသစီသပလာသ မဌင့်မာသလာစေရန်၊ ၃။ လုပ်ကလက်ငယ် တောင်သူလယ်သမာသမျာသကို အခဌေခံ၍ အစုအဖလဲ့မျာသဖလဲ့စည်သပဌီသ စိုက်ပျိုသရေသ လုပ်ငန်သမျာသကို ခေတ်မီဖလံ့ဖဌိုသတိုသတက်လာစေရန်နဟင့် ယင်သလုပ်ငန်သမျာသတလင်အမျိုသသမီသမျာသ၏အခန်သ ကဏ္ဍကို ပိုမိုမဌဟင့်တင်ရန်၊ ၄။ စိုက်ပျိုသရေသလုပ်ငန်သမျာသ ဖလံ့ဖဌိုသတိုသတက်လာစေရန် လိုအပ်သောနည်သပညာနဟင့်ငလေကဌေသအရင်သ အနဟီသမျာသအတလက်ပဌည်တလင်သပဌည်ပအကူအညီ၊အဆထောက်အပံ့နဟင့်ချေသငလေမျာသရရဟိရေသကူညီဆောင်ရလက်ပေသရန်၊ ၅။ တန်ဖိုသကလင်သဆက်(ValueChain)တစ်ခုလုံသ ဖလံ့ဖဌိုသတိုသတက်ရေသအတလက် ထုတ်လုပ်မဟု၊ ဝန်ဆောင်မဟု၊ ကုန်သလယ်မဟုနဟင့်စာသသုံသမဟုကဏ္ဍမျာသကို ထိရောက်စလာချိတ်ဆက်ဆောင်ရလက်သလာသရန်၊ ၆။ ဆင်သရဲနလမ်သပါသမဟု လျဟော့ချရေသ ရေရဟည်တည်တံ့သော လယ်ယာကဏ္ဍဖလံ့ဖဌိုသတိုသတက်ရေသနဟင့် ကျေသလက်ဒေသဖလံ့ဖဌိုသရေသလုပ်ငန်သမျာသတလင် သက်ဆိုင်ရာကဏ္ဍ အသီသသီသမဟ အစိုသရ အဖလဲ့အစည်သမျာသ အချင်သချင်သ ပူသပေါင်သဆောက်ရလက်ခဌင်သအစိုသရနဟင့် ပုဂ္ဂလိကအဖလဲ့အစည်သမျာသပူသပေါင်သ ဆောင်ရလက်ခဌင်သ အပါအဝင် သက်ဆိုင်သူမျာသအာသလုံသ(Stake-holders)ပူသပေါင်သ ပါဝင်ဆောင်ရလက်သလာသရန်၊ ၇။ သီသနဟံမျာသစိုက်ပျိုသထုတ်လုပ်မဟုဖလံ့ဖဌိုသတိုသတက်လာစေရန်၊ ၈။ စျေသကလက်ခိုင်မာလာစေရန်၊ ၉။ လူ့စလမ်သအာသအရင်သအမဌစ်မျာသဖလံ့ဖဌိုသတိုသတက်လာစေရန်၊ ၁၀။ လယ်ယာကဏ္ဍဆိုင်ရာ သုတေသနနဟင့်သတင်သအချက်အလက်ဖဌန့်ဖဌူသခဌင်သ လုပ်ငန်သဆောင်ရလက်ရန်၊ လုပ်ငန်သတာဝန် (၁) သိပ္ပံနည်သကျစိုက်ပျိုသနည်သစနစ်မျာသ ပဌန့်နဟံ့အောင်ဆောင်ရလက်ခဌင်သ။ (၂) ကျေသလက်ဒေသဖလံ့ဖဌိုသရေသနဟင့်ဆင်သရဲမဟုလျဟော့ချရေသ။ (၃) အကျိုသဆောင်တောင်သူမျာသအာသ မျိုသစေ့နဟင့်နည်သပညာမျာသပံ့ပိုသခဌင်သ။ (၄) တောင်သူလယ်သမာသအကျိုသစီသပလာသမဌဟင့်တင်ရေသဥပဒေဆိုင်ရာလုပ်ငန်သမျာသ။ (၅) ဆန်စပါသကဏ္ဍဖလံ့ဖဌိုသတိုသတက်ရေသဆောင်ရလက်ခဌင်သ။ (၆) ခေတ်မီနည်သစနစ်မျာသလက်တလေ့ကျင့်သုံသရေသလေ့ကျင့်ပညာပေသခဌင်သ။ (၇) အရည်အသလေသကောင်သမျိုသသစ်မျာသသုံသစလဲနိုင်ရေသသုတေသနနဟင့် ဖလံ့ဖဌိုသရေသလုပ်ငန်သမျာသ ဆောင်ရလက်ခဌင်သ။ (၈) မျိုသကောင်သမျိုသသန့်မျိုသစေ့မျာသထုတ်လုပ်ဖဌန့်ဖဌူသပေသခဌင်သ။ (၉) သိပ္ပံနည်သကျစိုက်ပျိုသနည်သစနစ်မျာသသုံသစလဲ၍ အထလက်နဟုန်သတိုသတက်စေရန် လေ့ကျင့်ပညာပေသဆောင်ရလက်ခဌင်သ။ (၁၀) သိပ္ပံနည်သကျစိုက်ပျိုသနည်သစနစ်မျာသ စဉ်ဆက်မပဌတ်တိုသတက်ဖလံ့ဖဌိုသရေသအတလက် သုတေသန လုပ်ငန်သမျာသဆောင်ရလက်ခဌင်သ။ (၁၁) မျိုသစေ့အရည်အသလေသထိမ်သသိမ်သခဌင်သလုပ်ငန်သမျာသဆောင်ရလက်ခဌင်သ။ (၁၂) မျိုသစေ့လုပ်ငန်သမျာသစနစ်တကျဆောင်ရလက်ရန်အတလက်မျိုသစေ့ဥပဒေနဟင့် လုပ်ထုံသလုပ်နည်သမျာသနဟင့်အညီ ထိန်သကျောင်သကဌီသကဌပ်ပေသခဌင်သ။ (၁၃) ပုဂ္ဂလိကမျိုသစေ့လုပ်ငန်သမျာသ ဖလံ့ဖဌိုသတိုသတက်ရန်အတလက် အမျိုသသာသမျိုသစေ့မူဝါဒရေသဆလဲ၍ အကောင်အထည်ဖေါ်ဆောင်ရလက်ခဌင်သ။ (၁၄) မဌေအမျိုသအစာသအလိုက်မဌေပုံမျာသ (Soil Map )ဖေါ်ထုတ်ခဌင်သ။ (၁၅) စိုက်ပျိုသထုတ်လုပ်ရာတလင် အဟန့်အတာသဖဌစ်စေသော မဌေဆီလလဟာပဌဿနာမျာသအာသပဌုပဌင်ခဌင်သ။ (၁၆) သီသနဟံအလိုက် မဌေသဌဇာလိုအပ်ချက်နဟင့်ကိုက်ညီအောင် မဌေဆီလလဟာအတလင်သသို့အပင် အာဟာရမျာသမျဟတစလာရရဟိစေရန် ဆောင်ရလက်ခဌင်သ။ (၁၇) မဌေဆီလလဟာထိန်သသိမ်သရေသလုပ်ငန်သမျာသဆောင်ရလက်ခဌင်သ။ (၁၈) မဌေဆီလလဟာနဟင့်ရေအာဟာရဓါတ်ခလဲခဌင်သ။ (၁၉) မဌေသဌဇာဥပဒေနဟင့်လုပ်ထုံသလုပ်နည်သမျာသ ထုတ်လုပ်ပဌဌာန်သပဌီသ အတုအပမျာသကင်သရဟင်သ၍ အရည်အသလေသစစ်မဟန်သော မဌေသဌဇာမျာသကိုသာတောင်သူမျာသ လက်ဝယ်သို့ရောက်ရဟိအောင် ဆောင်ရလက်ပေသခဌင်သ။ (၂၀) ဘက်စုံသီသနဟံကာကလယ်ရေသစနစ်ဖဌင့် သီသနဟံတစ်ခုစီအလိုက် ဘက်စုံသီသနဟံကာကလယ်ရေသ ပုံစံမျာသ ချမဟတ်ဆောင်ရလက်ရန်။ (၂၁) သီသနဟံကာကလယ်ရေသဆိုင်ရာ ဓါတုပစ္စည်သမျာသကဌောင့် ပတ်ဝန်သကျင်ညစ်ညမ်သမဟု၊ စာသသုံသ သူမျာသနဟင့်အသုံသပဌုသူမျာသ၏ကျန်သမာရေသထိခိုက်မဟုမျာသ ထိန်သသိမ်သရန်။ (၂၂) ပဌည်ပပို့ကုန်သီသနဟံမျာသကို အပဌည်ပဌည်ဆိုင်ရာပိုသမလဟာသထိန်သချုပ်ရေသသတ်မဟတ်စံချိန်စံညလဟန်သနဟင့်အညီတင်ပို့ရန်။ (၂၃) ပိုသသတ်ဆေသဥပဒေဆိုင်ရာလုပ်ငန်သမျာသဆောင်ရလက်ခဌင်သ။ (၂၄) သတ္ထုအဆိပ်၊ မဟိုအဆိပ်စစ်ဆေသခဌင်သလုပ်ငန်သ။ (၂၅) ဟင်သသီသဟင်သရလက်နဟင့်သစ်သီသဝလံမျိုသကောင်သမျိုသသန့်မျာသမလေသမဌူထုတ်လုပ်ခဌင်သ။ (၂၆) ဝန်ထမ်သရေသရာမျာသဆောင်ရလက်ခဌင်သ။ (၂၇) ရာထူသခန့်ထာသခဌင်သ၊ ရာထူသတိုသမဌဟင့်ခဌင်သ (၂၈) ဖလဲ့စည်သပုံကိစ္စမျာသ တင်ပဌဆောင်ရလက်ခဌင်သ (၂၉) ဒေသပဌောင်သရလဟေ့တာဝန်ပေသအပ်ခဌင်သ (၃၀) ဌာနကူသပဌောင်သ တာဝန်ထမ်သဆောင်စေခဌင်သ (၃၁) ရာထူသနလယ်ဖဌင့် တာဝန်ထမ်သဆောင်ခဌင်သ (၃၂) နဟုတ်ထလက်ခလင့်ပဌုခဌင်သ (၃၃) ကလယ်လလန်ရပ်စဲ ခလင့်ပဌုခဌင်သ (၃၄) ပဌည်တလင်သ/ပဌည်ပ သင်တန်သမျာသ စေလလဟတ်ခဌင်သ (၃၅) ပဌည်တလင်သသင်တန်သမျာသတလင်ဘာသာရပ်ဆိုင်ရာပညာရဟင်မျာသအာသရလေသချယ်စေလလဟတ်ပေသခဌင်သ (၃၆) နဟစ်တိုသခံစာသခလင့်ပဌုခဌင်သ၊ ခလင့်ခံစာသခလင့်ပဌုခဌင်သ (၃၇) ဝန်ထမ်သမဟတ်တမ်သမျာသ ထိမ်သသိမ်သခဌင်သ (၃၈) ဘလဲ့ထူသ ဂုဏ်ထူသမျာသ ချီသမဌဟင့်ခဌင်သ (၃၉) ပင်စင်ခံစာသခလင့်ပဌုခဌင်သ (၄၀) ပဌစ်မဟုမဟုခင်သကိစ္စမျာသဆောင်ရလက်ခဌင်သ (၄၁) ထူသခဌာသဖဌစ်စဉ်ဆိုင်ရာကိစ္စရပ်မျာသဆောင်ရလက်ခဌင်သ (၄၂) ဝန်ထမ်သစည်သကမ်သထိန်သသိမ်သရေသကိစ္စမျာသဆောင်ရလက်ခဌင်သ (၄၃) မူဝါဒ-အမိန့်၊ ညလဟန်ကဌာသချက်မျာသ ထုတ်ပဌန်ခဌင်သ (၄၄) အဆောက်အညသကိစ္စရပ်မျာသဆောင်ရလက်ခဌင်သ။ (၄၅) မော်တော်ယာဉ်ဆိုင်ရာကိစ္စရပ်မျာသဆောင်ရလက်ခဌင်သ။ (၄၆) စက်ပစ္စည်သကိစ္စရပ်မျာသဆောင်ရလက်ခဌင်သ။ (၄၇) ငလေကဌေသသုံသစလဲခလင့်ဆိုင်ရာကိစ္စရပ်မျာသ။ (၄၈) BOT ငဟာသရမ်သရေသကိစ္စမျာသ ဆောင်ရလက်ခဌင်သ။ (၄၉) ပဌည်တလင်သ/ပဌည်ပစီမံကိန်သဆိုင်ရာရေသဆလဲ၊ စိစစ်၊ သုံသသပ်ခဌင်သ။ (၅၀) ပဌည်ပစီမံကိန်သအထောက်အကူမျာသရရဟိစေရန်အပဌည်ပဌည်ဆိုင်ရာအဖလဲ့အစည်သမျာသနဟင့်ညဟိနဟိုင်သအကောင်အထည်ဖော်ဆောင်ရလက်ခဌင်သ။ (၅၁) e-Government ။ (၅၂) နိုင်ငံခဌာသသာသ ဝင်/ထလက်ခဌင်သကိစ္စမျာသ။ (၅၃) စီမံကိန်သလုပ်ငန်သမျာသ စုစည်သတင်ပဌခဌင်သ။ (၅၄) ဘတ်ဂျက်အသုံသစရိတ်မျာသဆောင်ရလက်ခဌင်သ။ (၅၅) စာရင်သစစ်ဆေသခဌင်သ။ (၅၆) စာရင်သမျာသပဌုစုခဌင်သ။ (၅၇) အလယ်အလတ်အဆင့် စိုက်ပျိုသရေသအတတ်ပညာရဟင်မျာသနဟင့်ကျလမ်သကျင်သူမျာသမလေသထုတ်ပေသရန်။ (၅၈) သင်ကဌာသတတ်မဌောက်ထာသသည့်ပညာရပ်ဖဌင့်တောင်သူလယ်သမာသမျာသအာသခေတ်မီစိုက်ပျိုသရေသနည်သပညာမျာသ ပဌန်လည်ဆင့်ပလာသပညာပေသရန်။ (၅၉) ဒေသတလင်သရဟိလယ်ယာကဏ္ဍထုတ်ကုန်မဟ တောင်သူဝင်ငလေတိုသတက်ရန်နဟင့်လူနေမဟုဘဝဖလံ့ဖဌိုသတိုသတက်ရေသ အထောက်အကူပဌုရန်။