အခြေခံစိုက်ပျိုးရေးသိပ္ပံပညာ(အပိုင်း-၄၃) စိုက်ပျိုးရေးဆိုင်ရာ အဏုဇီဝဗေဒ 

03/10/2022 13:00 PM တွင် ဒေါက်တာမျိုးကြွယ် ဒေါက်တာမျိုးကြွယ် မှ ရေးသား

Basic Agricultural Science (Part - 43) Agricultural Microbiology 

ဤဘာသာရပ်မှာ ရေဆင်းစိုက်ပျိုးရေးတက္ကသိုလ်၌ ၂၀၁၇-၁၈ ပညာသင်နှစ်မှစတင်၍ အသစ်ထပ်မံ ဖွင့်လှစ်လိုက်သော အထူးပြုဘာသာများထဲမှ တစ်ခုဖြစ်ပါသည်။

အဏုဇီဝဗေဒ (Microbiology) ပညာရပ်မှ ဆင်းသက်လာသော စိုက်ပျိုးမွေးမြူရေးဆိုင်ရာ အကျိုးပြု အသုံးချအဏုဇီဝသက်ရှိများ (Applied Microbiology and Micro-Organisms) အကြောင်းနှင့် မည်သို့ အကျိုးပြုပုံကို လေ့လာသောပညာ ဖြစ်ပါသည်။  ၎င်းအပြင် မြေဆီလွှာအဏုဇီဝဗေဒ (Soil Microbiology) လည်း ပါဝင်ပါသည်။

အပင်များကို ရောဂါဖြစ်စေသော အဏုဇီဝများ (Plant Disease Causal organisms) ဥပမာ - မှို (Fungus)၊ ဘက်တီးရီးယား (Bacteria)၊ နီမတုတ် (Nematode) ၊ ဗိုင်းရပ် (Virus) စသည်တို့နှင့် ခွဲခြား သိမြင်ရပါမည်။ 

အချို့ အဏုဇီဝသက်ရှိများက ဩဂဲနစ်ပစ္စည်း (Organic matter) ဖြိုခွဲပေးခြင်းများ ပြုလုပ်ပေးနိုင်ခြင်း၊ မြေဆီလွှာ အာဟာရဓာတ်များကို ပြောင်းလဲပေးခြင်း (Soil Nutrient Transformation) တို့ကိုလုပ်ဆောင်ပါသည်။ ဥပမာ - နိုက်တြိုက် (Nitirte) မှ နိုက်တြိတ် (Nitrate) သို့ပြောင်းလဲပေးခြင်းပြုသော ဘက်တီးရီးယား နိုက်တြိုဘက်တာ (Nitrobactor Bacteria)၊ အပင်အကျိုးပြုသက်ရှိများ (Plant Beneficial Organisms) တို့ ဖြစ်ပြီး ဩဂဲနစ်ဓာတ်ပြုပစ္စည်းများကို အပင်မှစားသုံး၍ရအောင် (Decomposition) ပြုလုပ်ပေးပါသည်။ 

အချို့ပဲမျိုးရင်းဝင်အပင်များ (Leguminous Plants) သည် လေထဲမှနိုက်တြိုဂျင်ကို ရိုက်ဇိုဘီယမ် ဘက်တီးရီးယား (Rhizobium Bacteria) များဖြင့် ဖမ်းယူပေးသည်။ ယင်းဖြစ်စဉ်ကို နိုက်တြိုဂျင်ဖမ်းယူခြင်း (Nitrogen Fixation) ဟူ၍ခေါ်ဆိုသည်။

အချို့ဘက်တီးရီးယားများဖြစ်သည့် နိုက်တြိုစပီရာ (Nitrospira)၊ နိုက်တြိုဆိုကော်ကပ် (Nitrosococcus) နှင့် နိုက်တြိုဆိုလူ့ဘတ် (Nitrosolubus) တို့ကမူ အမိုနီယမ်နိုက်တြိုဂျင်  (Ammonium Nitrogen) ကို အောက်ဆီဂျင်နှင့် ဓာတ်ပြုပြီး နိုက်တြိုက်အိုင်းယွန်း (Nitrite Ions)၊ ပြီးမှ အပင်များစားသုံးနိုင်သည့် နိုက်တြိတ်အိုင်းယွန်း (Nitrate ions) များ အဖြစ်သို့ပြောင်းပေးသည်။

နိုက်တြိုဂျင် ပြိုကွဲပြီး နိုက်တြိုဂျင်ဓါတ်ငွေ့ (Gaseous Nitrogen) သို့ ပြောင်းလဲကာ လေထဲသို့ ပြန်လည်ရောက်ရှိသွားသည့်ဖြစ်စဉ်မျိုးကို (Denitrification) ဟု ခေါ်သည်။ 

အချို့ အကျိုးပြု အဏုဇီဝများမှ အပင်များအတွက် ဇီဝမြေဩဇာ (Bio-fertilizers) အဖြစ် စီးပွားဖြစ် ထုတ်လုပ်ကြပါသည်။ 

အပင်မျိုးစိတ်တစ်မျိုးဖြစ်သော အဇိုလာ (Azolla – Anabaena azollae) သည် မျိုးစိတ်တစ်ခုနှင့်တစ်ခု အပြန်အလှန်အကျိုးပြု (Symbiotic Association) ပြီး လေထဲမှ နိုက်တြိုဂျင်ကိုဖမ်းယူပေးပါသည်။

အချို့ မှိုများ (Fungus) ဥပမာ - အက်စပါးဂျီးလတ်စ် (Aspergillus awamoni)၊ ပင်နယ်စလင် (Panicillium digitatum) များမှလည်းကောင်း၊ ဘက်တီးရီးယားအချို့ဖြစ်သော ဘက်စီလတ်စ် (Bacillus polymyoza) နှင့် ဆူဒိုမျိုးပြား (Pseudomonas striata) စသည်တို့သည် ဖော့စဖော့ရပ်ဓာတ် မပျော်ဝင်သည့် ပုံစံ (Unavailable Form) မှ အပင်စားသုံးနိုင်သော ပုံစံ (Available Form) သို့ ပြောင်းလဲပေးနိုင်ပါသည်။ 

မိုက်ကိုရိုက်ဇာတစ်မျိုးဖြစ်သော ဗင် (Vesicular Arbuscular Mycorrhizal - VAM) မှိုတစ်မျိုးကမူ အပင်အတွက် ဖော့စဖော့ရပ် အာဟာရဓာတ် (Improved Phosphorus Nutrition) ရရှိသည့်အပြင် အပင်အမြစ်များကို ရောဂါထိုးဖောက်တိုက်ခိုက်နိုင်မှုမှ ကာကွယ်ပေးနိုင်ပါသည်။

အချို့အဏုဇီဝပိုးများ (Some Microorganisms) ကမူ အချင်းချင်းနှိမ်နင်းကြပြီး (Control of Organism by Organism) ၎င်းဖြစ်စဉ်ကို ဇီဝနည်းဖြင့် နှိမ်နှင်းခြင်း (Biological Control) ဟုခေါ်သည်။ ဤသို့ အချင်းချင်းတိုက်ခိုက်ကြခြင်းဖြင့် ရောဂါဖြစ်စေသော သက်ရှိများ အရေအတွက် လျော့ကျသွားကာ အပင်ကခံနိုင်ရည်ရှိ (Resistance) လာနိုင်ပါသည်။ တောင်သူဦးကြီးများအတွက် ကုန်ကျစရိတ်လည်း သက်သာ၊ စီးပွားရေးအရလည်း တွက်ခြေကိုက်၊ သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်ကိုလည်း ညစ်ညမ်းမှုမဖြစ်စေတော့ပါ။  

ယခု ကျွန်တော်တို့ တစ်ကမ္ဘာလုံး ဖြစ်နေသော ကိုဗစ်ရောဂါ (Covid-19)  ကာကွယ်ဆေး (Vaccine) လိုမျိုး ဆေးထိုးပြီး ဗိုင်းရပ် (Virus)  အချင်းချင်း တိုက်ခိုက်စေကာ အကူးခံရသော လူသားများက ခံနိုင်ရည်ရှိလာ၊ ရောဂါပြီးသွားပြီး (Immune) ပြန်လည်ကျန်းမာသွားသော သဘောမျိုးဖြစ်ပါသည်။

အကျိုးပြုလုပ်ဆောင်မှုများ

(က) ပဋိပက္ခဖြစ်စေခြင်း (Antagonism)

ပဋိဇီဝဖြစ်စဉ်အရ အဏုဇီဝပိုး (Micro-organisms) အချင်းချင်း အလင်းရောင်၊ အာဟာရဓာတ်၊ ရေအစိုဓာတ်တို့ကို အပြိုင်အဆိုင်လုယူရင်း (Competition) ရောဂါဖြစ်စေသောသက်ရှိများ အရှုံးပေးရခြင်း ဖြစ်ပါသည်။ 

(ခ) ပဋိဇီဝဖြစ်စဉ် (Antibiosis)

တဖက်အဏုဇီဝမှ ထုတ်လွှတ်လိုက်သော ပစ္စည်းများ၊ လက်ခံသူ (သို့မဟုတ်) အပင်တွင်းပဋိဇီဝ (Antibody) များက အခြားတဖက်အတွက် အန္တရာယ်ရှိ၊ ထိခိုက်နစ်နာစေ (Harmful) သွားခြင်း ဖြစ်ပါသည်။

(ဂ) ကပ်ပါးပြုလုပ်ခြင်း (Parasitism)

ရောဂါဖြစ်စေသောသက်ရှိများတွင် ကပ်ပါးပြုလုပ် (Parasites) တွယ်ကပ်ကာ တိုက်ခိုက်ပါသည်။ 

(ဃ) အစားအစာအနေဖြင့် စားသောက်ပစ်ခြင်း (Predation)

ရောဂါဖြစ်စေသောသက်ရှိ (Plant Pathogens)၊ ပိုးမွှားများ (Insect Pests) ကို မိမိ၏ စားစရာ (Food) အနေဖြင့် စားသောက်ပစ်ခြင်း ဖြစ်ပါသည်။ 

ဇီဝနည်းဖြင့် နှိမ်နှင်းသော အဏုဇီဝ (Biocontrol Agents) နမူနာများမှာ - တြိုင်ဂိုဒါးမား (Tricoderma)၊ အက်စ်ပါးဂျီးလပ်စ် (Aspergillus)၊ ဂလီယိုကလယ်ဒီယမ် (Gliocladium)၊ ဆူဒိုမိုးနပ် (Pseudomonas)၊ ဘက်စီးလပ်စ် (Bacillus)၊ ဒက်တိုင်းလာရစ် (Dactylaris) စသည်တို့ဖြစ်ပါသည်။

စိုက်ပျိုးရေးဆိုင်ရာ အသုံးချအဏုဇီဝပညာရှင်များ (Agricultural Microbiologists)ကို ရေဆင်းစိုက်ပျိုးရေးတက္ကသိုလ်မှမွေးထုတ်ပေးပြီး တောင်သူဦးကြီးများ (Farmers) အတွက်  တဖက်တလမ်းမှ အထောက်အကူ ပြု အကူအညီပေးပါလိမ့်မည်။ 

ဒေါက်တာမျိုးကြွယ်

ဆောင်းပါးများ/သတင်းများ ပြန်လည်ကူးယူဖော်ပြလိုပါက "အစိမ်းရောင်လမ်းမှ ကူးယူဖော်ပြပါသည်" ဟုထည့်ပေးပါရန် မေတ္တာရပ်ခံအပ်ပါသည်။ 


PROBIO ကြော်ငြာ
ကြက်/ဝက် မွေးမြူရေးလုပ်ငန်းတွေမှာ ပဋိဇီဝဆေး (𝐀𝐧𝐭𝐢𝐛𝐢𝐨𝐭𝐢𝐜𝐬) များအစား၊ ပရိုဘိုင်အိုတစ် (𝐏𝐫𝐨𝐛𝐢𝐨𝐭𝐢𝐜𝐬) များကို ဘာကြောင့်အစားထိုး အသုံးပြုသင့်တာလဲ။ ပဋိဇီဝဆေး (𝐀𝐧𝐭𝐢𝐛𝐢𝐨𝐭𝐢𝐜𝐬) ဆိုတာကတော့ လူ၊ တိရစ္ဆာန်တွေမှာကပ်တွယ်ပြီး ကျန်းမာရေးကို အန္တရာယ်ပြုနိုင်တဲ့ အဏုဇီဝပိုးမွှားတွေကို ကြီးထွားပြန့်ပွားမှု့လျော့ကျအောင် ရှင်းလင်းသုတ်သင်ပေးတဲ့ ဆေးတစ်မျိုးဖြစ်ပြီး အထူးသဖြင့် မွေးမြူရေးကဏ္ဍမှာ ၇၀-၈၀% အထိ အသုံးပြုလျက်ရှိကြပါတယ်။ ကြက်မွေးမြူရေးကဏ္ဍမှာဆိုရင် အဆိုပါ ပဋိဇီဝဆေး (𝐀𝐧𝐭𝐢𝐛𝐢𝐨𝐭𝐢𝐜𝐬) တွေဟာ ကြက်တွေမှာဖြစ်ပွားတတ်တဲ့ အသက်ရှုလမ်းကြောင်းရောဂါ၊ အူလမ်းကြောင်းရောဂါ၊ အခြားသောဘက်တီးရီးယားများကြောင့်ဖြစ်တဲ့ ရောဂါတွေကိုကုသရာမှာ အလွန်ထိရောက်ပါတယ်။ သို့သော်ငြားလည်း ပဋိဇီဝဆေး (𝐀𝐧𝐭𝐢𝐛𝐢𝐨𝐭𝐢𝐜𝐬) တွေကိုအသုံးပြုတဲ့အခါ ဆေးမတိုးတော့တဲ့ အန္တရာယ်ရှိ အဏုဇီဝပိုးမွှားဗီဇပေါ်ထွက်လာနိုင်ပြီး ထိုမှတဆင့် အရေအတွက်အများအပြားအဖြစ်သို့ ပြန်လည်ပွားများလာကာ ပဋိဇီဝဆေးဆေးယဉ်ပါးမှု (𝐀𝐌𝐑) ကိုဦးတည်နိုင်စေပါတယ်။ ဒီနေရာမှာ အဆိုပါ ပဋိဇီဝဆေး (𝐀𝐧𝐭𝐢𝐛𝐢𝐨𝐭𝐢𝐜𝐬) တွေအစား အစားထိုးအသုံးပြုသင့်တဲ့ ပရိုဘိုင်အိုတစ် (𝐏𝐫𝐨𝐛𝐢𝐨𝐭𝐢𝐜𝐬) အကြောင်းကို ထပ်မံအကြံပြုဝေမျှပေးပါရစေ။ ပရိုဘိုင်အိုတစ် (𝐏𝐫𝐨𝐛𝐢𝐨𝐭𝐢𝐜𝐬) ဆိုတာကတော့ မွေးမြူရေးတိရစ္ဆာန်တွေ ကျန်းမာရေးကောင်းမွန်စေဖို့အတွက် ရည်ရွယ်ပြီးထုတ်လုပ်ထားတဲ့ အကျိုးပြု အဏုဇီဝပိုးမွှားများဖြင့် ထုတ်လုပ်ထားတဲ့ဆေး (တနည်းအားဖြင့်) အစာ လို့လည်းဆိုနိုင်ပါတယ်။ ၂၀၀၂ ခုနစ်မှာ 𝐖𝐇𝐎 နဲ့ 𝐅𝐀𝐎 ကနေပြီးတော့မှ ပရိုဘိုင်အိုတစ်ဆိုတာ သက်ရှိအဏုဇီပိုးတွေပါဝင်သောဆေးဖြစ်ပြီး လုံလောက်တဲ့ ပမာဏ အထိ တိုက်ကျွေးမယ်ဆိုရင် ပဋိဇီဝဆေးတိုက်ကျွေးစရာမလိုပဲ မွေးမြူရေးတိရစ္ဆာန်တွေရဲ့ ကျန်းမာရေးကို ကောင်းမွန်စေကြောင်း အကြံပြုထားတာတွေရှိပါတယ်။ ဒါကြောင့် မွေးမြူရေးလုပ်ငန်းတွေမှာ အဆိုပါ ပရိုဘိုင်အိုတစ် (𝐏𝐫𝐨𝐛𝐢𝐨𝐭𝐢𝐜𝐬) ကို ပဋိဇီဝဆေးဝါးများအစား၊ အစားထိုးအသုံးပြုခြင်းက အန္တရာယ်ရှိအဏုဇီဝပိုးမွှားတွေရဲ့ ဆေးယဉ်ပါးမှု (𝐀𝐌𝐑) ဖြစ်ပွားနိုင်ချေ ရာခိုင်နှုန်းကိုလျော့ချနိုင်ပြီး မွေးမြူရေးတိရစ္ဆာန်တွေရဲ့ဇီဝကမ္မဖြစ်စဉ်များကို အနှောက်အယှက်ပြုခြင်းမှ ကာကွယ်နိုင်မှာဖြစ်ပါတယ်။ "စာရေးသားသူဒေါက်တာညွန့်ရွှေ (မွေးမြူ/ဆေးကု) " Myanmar Innovative Life Sciences Co., Ltd မှ ထုတ်လုပ်ဖြန့်ချိပြီး မြန်မာ 𝐅𝐃𝐀 ၏ ခွင့်ပြုချက်လိုင်စင်နဲ့အညီ ပြည်တွင်း၌ထုတ်လုပ်ကာ မြန်မာနိုင်ငံမွေးမြူရေးလုပ်ငန်းရှင်များကို အဆင်သင့်ကူညီပေးမယ့် အရည်အသွေးမြင့် အစာလမ်းကြောင်းအားဖြည့်ဆေး PROBIO က အသင့်ရှိနေပါတယ်။ အခုပဲဒီလင့်မှာ ပြည့်စုံစွာဖောင်ဖြည့်ပြီးဆက်သွယ်လိုက်ပါ- https://tinyurl.com/MILS-PROBIO 𝐏𝐑𝐎𝐁𝐈𝐎 မှ မွေးမြူရေးဆိုင်ရာကျွမ်းကျင်ဝန်ထမ်းတွေကနေ တိုက်ရိုက်ဆက်သွယ်ပြီး အကူအညီပေးမှာဖြစ်ပါတယ်။ 𝐏𝐑𝐎𝐁𝐈𝐎 ဖြန့်ချိရေးနှင့်ကိုယ်စားလှယ်ယူလိုသူများ တိုက်ရိုက်ဆက်သွယ်ရန်ရုံးချုပ်လိပ်စာ- အမှတ် (၁၆၅)၊ အောင်ဇေယျလမ်းသွယ် (၁) ၊ သီရိမင်္ဂလာလမ်း၊ အင်းစိန်မြို့နယ်၊ ရန်ကုန်မြို့။ Hotline: 09 263 709 553, 09 267 287 608, Email: [email protected] #MILS #PROBIO
Read more မွေးမြူရေး အကူအညီရယူရန် နှိပ်ပါ

ဆွေးနွေးချက်များ

ဆွေးနွေးရန်